ADHD en discipline: waarom beginnen soms zo moeilijk is (2)

"Stille tijd houden is een kwestie van oefenen. Een vast besluit nemen en beginnen,” las ik in een artikel over stille tijd."

Ik snap die zin. Een christenleven groeit niet vanzelf. Bidden, Bijbellezen, luisteren, volhouden... vraagt om oefening. Maar bij ADHD gaat dat wringen. Een vast besluit nemen is één ding. Beginnen is wat anders.

“Je moet gewoon meer discipline hebben” klinkt misschien logisch, maar kan technisch nogal plat zijn. Alsof je tegen een auto met startproblemen zegt: “Rijd nou gewoon beter.” Discipline vraagt precies om wat bij ADHD vaak h-a-p-e-r-t: starten, aandacht vasthouden, schakelen, terugkeren en afmaken. 

Daarom kijk ik in deze blog onder de motorkap van ADHD om te begrijpen waarom de motor zo vaak niet aanslaat.

Dopamine: het vonkje om te beginnen

Bij ADHD spelen verschillende hersenprocessen mee. Twee stofjes die vaak genoemd worden zijn dopamine en noradrenaline. Dopamine heeft onder andere te maken met motivatie, beloning en op gang komen. Je kunt het zo zeggen: dopamine helpt je brein om te voelen dat iets de moeite waard is om nú te doen. Niet na nog één kop koffie maar echt nu!

In het beeld van de auto is dopamine het vonkje waardoor de motor aanslaat. Zonder dat vonkje kun je wel weten waar je heen wilt, maar kom je niet zomaar in beweging. Iets kan heel belangrijk voelen bij ADHD... en toch geeft je brein niet genoeg startsignaal om het te gaan doen.

Stille tijd is een open taak

Bij stille tijd kan dat lastig zijn. Niet omdat ik Gods Woord onbelangrijk vnd, maar omdat stille tijd voor je brein vaak een open taak is. Waar begin je? Wanneer is het genoeg? Lees je één vers of een hoofdstuk? Bid je kort of lang? Schrijf je iets op? En wat doe je als je afdwaalt?

Zo’n open taak kost veel. Er is geen duidelijke startknop, geen deadline, geen directe reactie, geen zichtbaar resultaat. 

Noradrenaline: blijven rijden

Starten? Dat is eigenlijk nog maar één kant van het verhaal. Blijven rijden is er ook nog. Noradrenaline speelt een rol bij alertheid en aandacht vasthouden. Simpel gezegd: het helpt je brein om wakker, gericht en beschikbaar te blijven voor wat je aan het doen bent.

Bij ADHD werkt ook dat systeem vaak minder stabiel. Je kunt dus soms wél beginnen, maar daarna afwalen of ineens iets anders doen. 

Executieve functies: overzicht houden

Dan zijn er nog executieve functies. CHADD beschrijft die als hersenfuncties die helpen om te activeren, ordenen en bijsturen. Bij stille tijd gaat het dan vooral om overzicht: wat lees ik, hoe lang, wat laat ik liggen, wanneer stop ik, wat doe ik als ik afdwaal? [1]

Voor iemand met ADHD kan juist dat ordenen veel energie vragen. Dan is stille tijd niet moeilijk omdat Gods Woord minder belangrijk is, maar omdat de vorm te veel open eindjes heeft. 

Wat William Dodson ontdekte

Waar ik bij uitkwam, was het kader dat ADDitude geeft over het interest-based nervous system. Het komt bij  ADHD-psychiater William Dodson vandaan. Het is geen officiële diagnose-definitie van ADHD, maar veel mensen met ADHD herkennen zich erin. Het helpt om te begrijpen waarom 4 dingen (interesse, nieuwheid, uitdaging en urgentie) meer invloed hebben op aandacht en motivatie dan het simpele besef dat iets belangrijk is. [2]

Volgende keer: wat helpt de brein

Daar wil ik de volgende keer over door schrijven. Een eerlijke kijk naar wat mijn brein helpt om echt te beginnen met wat ik wil.

---

Hoe denk jij daarover? Is discipline vooral een kwestie van wilskracht, of ook van weten hoe je brein op gang komt?

Eerst deel 1 lezen? Klik hier: ADHD en geloof: als goede bedoelingen vastlopen

[1] About executive function skills
[2] ADHD brain chemistry video

ADHD en geloof: als goede bedoelingen vastlopen (1)

Er was eens een oude blogpost over stille tijd. Hij lag ergens onder een digitaal dekentje te slapen. Toen ik hem na jaren teruglas, zuchtte ik. O ja...  En iets later: O wow...

Mijn blog beschreef een heel systeem!

Eerst stil worden. Dan bidden. Dan een hoofdstuk lezen. Rustig natuurlijk. Daarna nog een keer. Twee of drie Bijbelvertalingen gebruiken. Onderstrepen. Verwijsteksten opzoeken. Verklaringen gebruiken. Belangrijke dingen opschrijven in een schriftje. Gebedspunten noteren. En daarna pas aan je dag beginnen.

 

Ik had in het verleden dus een uitgebreid stille-tijd-systeem. 

Nou ja, ik schreef erover en probeerde het uit 😉

Daar doe ik niet flauw over hoor. Dit was gewoon hoe ik het jaren geleden deed. En als het niet lukte, lag dat in mijn ogen aan te weinig structuur. Te weinig discipline. Daar werd ik moedeloos van. Ik haalde de maat niet.

Het systeem was gewoon te groot(s)

Maar nu ik me verdiep in ADHD, kijk ik anders naar mezelf 

ADHD gaat niet alleen over snel afgeleid zijn. Ook niet over gebrek aan discipline. ADHD raakt juist de dingen die nodig zijn om een goed plan goed uit te voeren. Je weet wel: beginnen, kiezen, ordenen, volhouden, en steeds terugkeren als je aandacht afdwaalt.

Dat zijn precies de onderdelen waar mijn prachtige stille-tijd-systeem op leunde. Geen wonder dat mijn brein er zo mee worstelde. Het probleem lag niet aan mijn gebrek aan discipline. Er makeerde ook niets aan  mijn verlangen om met God te leven. Het lag aan het systeem dat ik erom heen had gebouwd.

ADHD en stille tijd

Scroll, scroll, scroll... en je krijgt al snel het idee dat geestelijke groei vooral een kwestie van discipline is. En dat stille tijd bestaat uit vijftien stappen, drie boeken, twee pennen, een schriftje en een gebedslijst.

Maar wat als de vorm jou gewoon niet past? Wat als het hele stille-tijd-systeem te ingewikkeld is voor iemand met ADHD? Te groot. Te veel tegelijk.

Je zoekt één verwijstekst op en eindigt bij een fotoshoot van stille-tijd-spulletjes voor Insta. En gooi je ook nog eens perongeluk je ochtendkoffie om.

Herkenbaar?

Voor wie dit interessant vindt

Komende zomer schrijf ik hier af en toe iets over stille tijd en kerkgang met ADHD. Ik heb geen groots plan. Gewoon losse stukjes bij iets wat ik zelf aan het uitzoeken ben.

Bijvoorbeeld: waarom werkt discipline bij ADHD zo anders? Kan het op een andere manier? Bij dat laatste wil ik de volgende keer beginnen.

Vind je dit interessant? Blijf me volgen. 🌱

Een kleine tussenstop

Zoek je hier blogs over een gestolen Jezus, haastig geschoten wildbraad of Christus onder een deksel? Dan zit je inderdaad ooit op de goede blog.

Ze stonden hier. Maar eind mei heb ik ze teruggezet in concept omdat ze horen bij mijn kerkelijke verleden. Ze krijgen een plek op mijn nieuwe blog, waar ik schrijf over mijn leven binnen de Gereformeerde Gemeente.

Wil je die blogs nog eens herlezen? Dan komen ze te zijner tijd voorbij op GerGem-meisje. Hier gaat het daar niet meer over. De komende tijd schrijf ik over iets anders. 

Wat dat is? Dat blijft nog even een verrassing.

Afspraakje met je telefoon

Als ik mijn telefoon zie liggen, denk ik vaak: zal ik... ja of nee. Maar op dat moment heeft mijn brein het eigenlijk al gekozen. Ik ga voor ja... 

Er is een trucje uit de gedragspsychologie om die cirkel te doorbreken, zodat je nee kunt zeggen.
Het verplaats je beslismoment.

 

Dat is dit: Maak elke nieuwe morgen een afspraakje met je telefoon.

Niet: ik ga minder scrollen.
Maar: ik gebruik mijn telefoon alleen op drie momenten per dag.

Bijvoorbeeld:

• na het ontbijt
• halverwege de middag
• ’s avonds na het eten

Buiten die momenten laat je je telefoon met rust. Je kan het natuurlijk uitbreiden naar meer dan 3 momenten. 

Dit gebeurt er in je hoofd: je brein hoeft niet telkens opnieuw te beslissen. De beslissing is namelijk al genomen. In de gedragswetenschap heet dat een implementation intention: een vooraf vastgelegde regel die automatisch gedrag stuurt.  

Ik las dat er mensen waren die merkten dat de drang serieus na een paar dagen al minder wordt, omdat hun brein leert dat er toch geen beloning komt. 

Maar het beginnetje is wel moeilijk.

😅💪Volhouden! 

---

Als iemand precies weet hoe een Bijbelse vrouw met haar smartphone omgaat, hoor ik het graag. Tot die tijd blijf ik oefenen, struikelen en weer opstaan, en deel ik hier af en toe tips die in elk geval een beetje helpen.